In de eerste 58 jaar van mijn leven is het woord “synodale weg” nog nooit zo vaak gevallen als de laatste maanden. Paus Franciscus heeft het op de voorgrond geplaatst en vraagt daarmee aandacht voor iets dat eigenlijk als zo oud is als de kerk zelf. In Rome en ook in ons eigen bisdom worden mensen uitgenodigd voor synodale gesprekken. Synodaal wil zeggen: samen op weg en in deze gesprekken luisteren we naar elkaar en vooral naar de heilige Geest.
Hier kan al de eerste misvatting ontstaan. Soms denken mensen dat we dan een spelletje “meeste stemmen gelden gaan doen”. En dat er dan een groep onkerkelijken aan tafel zit die allemaal rare dingen gaan roepen en dat dan de toekomstvisie van de kerk gaat worden.
Dan hebben ze niet goed begrepen wat synodaal is. Want wie aan de synodale gesprekken heeft deelgenomen die heeft deze vaak als positief ervaren. Het is namelijk meer luisteren dan spreken, je groeit in verbondenheid met elkaar en met God. Want ook bidden is vooral luisteren. Luisteren naar waar naartoe de heilige Geest ons hart beweegt. De scepsis voor alles wat synodaal is kan ook komen door wat we in buurlanden zien gebeuren waar het synodaal proces meer lijkt op “alle remmen los”. Ook in een synodale kerk blijven de principes gelden: niets zonder de bisschop, niets zonder de priesters en niets zonder het volk. En bij naar elkaar luisteren hoort ook dat we mensen die in geloof een beetje de weg kwijt zijn, weer terug bij de kudde proberen te brengen.
Synodaal wil ook niet zeggen dat het allemaal anders moet. Het is meer een omgangsvorm met elkaar, hoe gaan wij als gelovigen samen om met ons geloof als kerkgemeenschap. De synodale weg nodigt ons uit om meer inhoudelijk te worden, we praten over en delen samen ons geloof met elkaar. Daarmee kunnen we elkaar ook bemoedigen.
Een synodaal gesprek vraagt om deelnemers die allemaal binnen een bepaalde bandbreedte katholiek zijn. Wie in een synodaal gesprek gaat zeggen: “Ik hoef niet op zondag naar de kerk om katholiek te zijn” die mag leren van de andere deelnemers van de groep dat zijn standpunt niet katholiek is.
Een synodaal gesprek is in die zin verdiepend, verbredend, verhelderend. Maar er is wel een basis nodig.
Een misvatting zou ook kunnen zijn dat mensen denken: “Ik ben al mijn hele leven gewoon katholiek en wat gaat de kerk nu doen? Gaan ze nu ineens luisteren naar allerlei mensen die niet meer in de kerk komen”? Nee, dat is zeker niet de bedoeling. Want dan zouden we allen die gewoon normaal trouw katholiek zijn in de steek laten. Bovendien is dat ook niet de bedoeling van de gesprekken. Het doel is niet om “zieltjes te winnen” of om terug naar vroeger te gaan. Tegelijk staat een synodaal gesprek wel open voor iedereen die de heilige Geest door zijn of haar hart wil laten spreken. Wie zijn wij dan om dat tegen te houden? Maar ook hier geldt: de brede kaders van wat wel en niet katholiek is, blijven ook in het synodaal gesprek onverminderd overeind.
Tenslotte zou ik nog een voorbeeld willen noemen dat ook het synodaal gesprek relativeert. Want laten we nu niet doen alsof het synodaal gesprek het ei van Columbus is. Een jonge dame die gedoopt wilde worden, zei tegen mij: “De kerk mag best wat duidelijker zijn. Ik wil gedoopt worden. Ik heb het liefst dat u mij heel duidelijk zegt wat nu wel katholiek is en wat niet. Wat zijn de regels, zeg me die maar gewoon, ik zoek duidelijkheid en houvast”. En we hebben toen, tot haar dankbaarheid, een aantal zaken besproken waaronder ook de geboden van de rooms katholieke kerk. Voor wie ze vergeten zijn: hier komen ze. Over deze geboden hoeven we geen synodaal gesprek te voeren. Dit zijn ze, ze liggen vast!
- De verplichte feestdagen vieren als zondag
- Op zondagen en verplichte feestdagen deelnemen aan de eucharistie en geen verboden werk doen.
- Op onthoudingsdagen geen vlees gebruiken en op vastendagen vasten
- Tenminste eenmaal per jaar biechten
- In de Paastijd de heilige Communie ontvangen.
Het feit dat Paus Franciscus de synodale gesprekken heeft benadrukt, wil op geen enkele wijze zeggen dat de zeven sacramenten, de catechismus, het kerkelijk recht, de bijbel, en noem ze maar op, allerlei andere zaken van de kerkelijk leer ineens bediscussieerd zouden moeten worden. Dat is van een heel andere categorie.
Deken Jack Honings.